Je sluit een overeenkomst waarbij je goederen levert en de koper daarvoor moet betalen. Je levert de goederen netjes af, maar de koper betaalt niet. Of nog ingrijpender: de koper gaat failliet. In deze blog lees je in begrijpelijke taal hoe je je tegen dergelijke situaties kunt beschermen en onbetaalde facturen kunt voorkomen, namelijk door het opnemen van een eigendomsvoorbehoud.

Wat is een eigendomsvoorbehoud?
Met een eigendomsvoorbehoud blijf je als leverancier eigenaar van de geleverde goederen totdat de koper de volledige koopprijs heeft betaald. Betaalt de koper niet (of gaat deze failliet), dan kun je de door jou geleverde goederen terugvorderen, mits het eigendomsvoorbehoud rechtsgeldig is overeengekomen en je kunt aantonen welke goederen onder het voorbehoud vallen.

Het eigendomsvoorbehoud vervalt zodra volledige betaling heeft plaatsgevonden. Het kan ook vervallen wanneer de goederen worden verwerkt tot nieuwe producten, onderdeel worden van andere zaken of door vermenging niet langer afzonderlijk herkenbaar zijn.

Verschillende vormen van eigendomsvoorbehoud
1. Standaard/beperkt eigendomsvoorbehoud
Een beperkt eigendomsvoorbehoud houdt in dat een specifiek geleverd product eigendom blijft van de leverancier totdat de factuur voor dat specifieke product volledig is betaald. Dit is vooral geschikt voor incidentele, afgebakende leveringen.

Voorbeeld: een koper bestelt bij jou een machine en een half jaar later een tweede machine. Je levert de machines aan de koper waarbij je een beperkt eigendomsvoorbehoud hebt bedongen. De koper heeft de factuur van de eerste machine volledig betaald, maar voor de tweede machine nog niet. In dat geval is de koper eigenaar geworden van de eerste machine.

2. Uitgebreid eigendomsvoorbehoud
Een uitgebreid eigendomsvoorbehoud strekt zich niet alleen uit tot de levering waarvoor nog niet is betaald, maar ook tot andere vorderingen die de leverancier op de koper heeft. Dat kunnen zijn:

• tegenprestatievorderingen voor geleverde of nog te leveren zaken,
• vorderingen voor verrichte werkzaamheden,
• schadevergoedingsvorderingen wegens wanprestatie.

Vorderingen uit onrechtmatige daad en schulden van derden vallen buiten deze reikwijdte.

Deze vorm biedt meer zekerheid wanneer partijen gedurende langere tijd of op grotere schaal zaken met elkaar doen.

Voorbeeld: een koper bestelt bij jou een machine en een half jaar later een tweede machine. Je levert de machines aan de koper waarbij je een uitgebreid eigendomsvoorbehoud hebt bedongen. Ook spreek je af dat je de machines tegen betaling bij de koper komt installeren. De koper heeft de facturen van beide machines volledig betaald, maar de factuur voor de installatiekosten nog niet. In dat geval is de koper nog geen eigenaar geworden van de machines. Het eigendom van de machines gaat pas over wanneer de koper de factuur voor de installatiekosten volledig heeft voldaan.

3. Verlengd eigendomsvoorbehoud (niet toegestaan)
Een verlengd eigendomsvoorbehoud waarbij de leverancier eigendom claimt op producten die zijn ontstaan doordat de koper onderdelen heeft verwerkt is op basis van de Nederlandse wet- en regelgeving niet toegestaan. Een dergelijke bepaling is nietig. Wel bestaan er andere vormen van zekerheid die in dit soort situaties kunnen worden overeengekomen, zoals het vestigen van een voorbehouden pandrecht op toekomstige eindproducten. Let op: om een rechtsgeldig pandrecht te vestigen dient aan de daarvoor geldende voorwaarden te worden voldaan.

Het is daarom van belang om het eigendomsvoorbehoud zorgvuldig en juridisch correct te formuleren.

Vastlegging van het eigendomsvoorbehoud
Het eigendomsvoorbehoud werkt alleen als je het volgende goed hebt geregeld:

1. Schriftelijke vastlegging vóór levering
Het eigendomsvoorbehoud moet schriftelijk zijn overeengekomen in de koopovereenkomst en/of je algemene voorwaarden.

2. Rechtsgeldige toepasselijkheid van algemene voorwaarden
In de praktijk gaat dit regelmatig mis. Voorwaarden zijn niet rechtsgeldig als ze niet rechtsgeldig van toepassing zijn verklaard, niet correct ter hand zijn gesteld of niet vindbaar zijn of niet correct zijn gepubliceerd.

3. Identificeerbaarheid van de goederen
Je moet kunnen aantonen welke goederen door jou zijn geleverd. Spreek met de koper af dat deze de goederen duidelijk herkenbaar en afzonderlijk opgeslagen houdt indien fysieke individualisatie lastig is.

Wat mag de koper doen met de goederen waarop een eigendomsvoorbehoud geldt?
Leg in je algemene voorwaarden vast dat:

• de koper de geleverde goederen zorgvuldig bewaart,
• de goederen adequaat verzekerd zijn, en
• de koper de goederen niet doorverkoopt zolang het eigendomsvoorbehoud geldt.

Voor goederen die in de normale bedrijfsvoering moeten kunnen worden doorverkocht, maak je hierover duidelijke afspraken in de overeenkomst of algemene voorwaarden.

Stappenplan bij wanbetaling
Stap 1 – Vaststellen dat de koper in verzuim is
Je kunt het eigendomsvoorbehoud pas uitoefenen als de koper in verzuim is. Zonder verzuim kan geen beroep worden gedaan op het eigendomsvoorbehoud.

Verzuim ontstaat wanneer:

• de fatale betalingstermijn is verstreken, of
• je een schriftelijke ingebrekestelling hebt gestuurd met een redelijke betalingstermijn.

Bij faillissement treedt het verzuim automatisch in.

Stap 2 – Sommeren tot afgifte van de goederen
Stuur de koper een schriftelijke sommatie waarin je:

• wijst op je eigendomsvoorbehoud,
• aangeeft dat de koper in verzuim is,
• vraagt welke goederen nog aanwezig zijn en waar deze zijn opgeslagen,
• verzoekt om afgifte binnen een redelijke termijn of aangeeft wanneer de goederen kunnen worden opgehaald,
• vermeldt dat de goederen niet meer mogen worden verkocht.

De uitoefening van het eigendomsvoorbehoud is alleen mogelijk als de goederen identificeerbaar zijn.

Indien de koper geen medewerking verleent, kun je via een deurwaarder een formeel revindicatie-exploot laten uitbrengen. Afhankelijk van de situatie kan conservatoir beslag of een kortgedingprocedure voor afgifte zinvol zijn.

Stap 3 – In ontvangst nemen of ophalen van de goederen
In de praktijk wordt meestal een afspraak gemaakt om de goederen bij de koper op te halen. Controleer in alle gevallen de staat van de goederen en leg dit vast.

Na terugname wordt de openstaande vordering verminderd met de waarde van de teruggenomen goederen.

Stap 4 – Kosten doorbelasten
Je kunt kosten die je hebt gemaakt in verband met het terughalen van de goederen doorbelasten voor zover dit is overeengekomen. Dit kan onder meer bestaan uit:

• wettelijke of contractuele rente,
• (reis)kosten voor het ophalen,
• verwerkingskosten in je magazijn.

De mogelijkheid tot doorbelasting hangt af van de overeenkomst en je algemene voorwaarden.

Faillissement van de koper: wat betekent dit voor je eigendomsvoorbehoud?
Meld je direct bij de curator en wijs op je eigendomsvoorbehoud. Lever alle relevante stukken aan ter onderbouwing daarvan: overeenkomst, algemene voorwaarden, facturen en een overzicht van de goederen.

Hoe sneller je je goederen kunt identificeren, hoe groter de kans dat je deze terugkrijgt als zij nog bij de failliete koper aanwezig zijn. Het resterende openstaande bedrag en eventuele kosten kun je als vordering indienen bij de curator.

De curator kan goederen die onder eigendomsvoorbehoud zijn geleverd gebruiken, verbruiken of (door)verkopen als dit bijvoorbeeld noodzakelijk is om een doorstart te realiseren. Dit kan in ieder geval als er een afkoelingsperiode is afgekondigd. Als daar sprake van is, dient de curator wel de schade die je daardoor lijdt te vergoeden.

Eigendomsvoorbehoud versus recht van reclame
Wanneer je geen (rechtsgeldig) eigendomsvoorbehoud hebt overeengekomen, kan het wettelijk recht van reclame uitkomst bieden. Hiermee kun je geleverde goederen terugvorderen als de koper niet (tijdig) betaalt. Dit betreft een wettelijk recht dat je niet in je overeenkomst of voorwaarden hoeft op te nemen.

Let op de (korte) wettelijke termijnen:

• uiterlijk 6 weken na opeisbaarheid van de factuur, én
• uiterlijk 60 dagen na levering.

Het recht van reclame blijft ook in faillissement van kracht.
Het is verstandig om zowel een beroep op eigendomsvoorbehoud als op het recht van reclame te doen.

Lees meer over het recht van reclame in dit artikel van collega Ferdinand Bosvelt.
Heb je naar aanleiding van deze blog een vraag? Neem dan gerust vrijblijvend contact op.